Fenugreek

मेथी

अपेक्षा

अपेक्षित काढणी

5000 जुड्या प्रति एकर

अपेक्षित कालावधी

30-40 दिवस

अपेक्षित खर्च (रुपये)

12,064

अपेक्षित उत्पन्न (रुपये)

30,000

अनुकूल हवामान

हवामान
  • थंड आणि तुलनेने कोरडे हवामान जास्त अनुकूल आहे.
  • फुलोऱ्याच्या वेळी आणि दाणे भरण्याच्या वेळी हिमाचा पिकावर विपरीत परिणाम होतो.
  • मैदानी प्रदेशात वर्षभर लागवड करता येते.
  • विशेषत: रब्बी हंगाम लागवडीसाठी चांगला असतो.
  • जास्त आणि सतत पाऊस असलेल्या प्रदेशात लागवड करणे टाळावे.
तापमान
  • 10-27.5°C या श्रेणीतील तापमान पीक वाढीस उत्तम असते.
  • जास्त तापमान अंकुरणाची टक्केवारी आणि शाखीय वाढ कमी करते.
पिकाची पाण्याची गरज
  • मध्यम कमी पाऊस आवश्यक.
  • पाण्याची गरज- 350-380 मिमी पावसाइतकी .

अनुकूल मृदा

प्रकार
  • लोम किंवा वालुकामय लोम आणि सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध मध्यम काळी माती लागवडीसाठी सर्वांत योग्य आहे.
  • पाणी साठणारी जमीन टाळली पाहिजे.
सामू
  • आवश्यक श्रेणी- 5.5-7.0
  • तीव्र आम्ल असलेल्या आणि तीव्र आम्लारी असलेल्या जमिनी योग्य नाहीत.
  • जर पीएच < 5.5 असेल तर चुनखडी घाला.
  • जर पीएच > 7.5 7.0 असेल तर जिप्सम घाला.

लागवडीसाठी साहित्य

पुसा लवकर फांद्या येणारी
कालावधी
30-35 दिवस
खास वैशिष्ट्य
केवडा, कूज रोगांना प्रतिकारक्षम
हंगाम
रब्बी
उत्पादन
30 क्विंटल प्रति एकर
राजेंद्र क्रांती
कालावधी
120 दिवस
खास वैशिष्ट्य
जास्त उत्पादन देणारी, बियांसाठी असलेली जात, मध्यम उंची, झुडूपी, केवळ एक पीक तसेच आंतरपीक दोन्हीसाठी योग्य. दाण्यांच्या उत्पादनासाठी चांगली
हंगाम
रब्बी
उत्पादन
12-15 क्विंटल प्रति एकर
बियाण्यांचे प्रमाण
वाण
10-12 किग्रॅ/एकर

बियाणे प्रक्रिया

  • व्यवस्थित अंकुरणासाठी पेरणीपूर्वी  बियाणे पाण्यात 12 तास भिजवा.
  • बियाण्याला याची प्रक्रिया करा- 

               कॉपर ऑक्सीक्लोराईड – 2 ग्रॅम   

               इमिडाक्लोप्रीड – 2 मिली

सूचना– एक किलो बियाण्यासाठी वरील प्रमाणात मिसळा. वरील सर्व गोष्टी एका डब्यात बियाण्यासह घाला आणि बियाण्याला या पावडरचा थर लागेपर्यंत सर्व मिसळा.

जमिनीची मशागत (मुख्य क्षेत्र)

जमिनीची मशागत (मुख्य क्षेत्र)
  1. नांगरणी पद्धत – मातीच्या प्रकारानुसार जमीन 1 किंवा 2 वेळा नांगरा.
  2. खालील गोष्टी शेतात मिसळा आणि व्यवस्थित कुजण्यासाठी 10 दिवस मोकळी हवा लागू द्या –  

               शेणखत – 22 टन

               विघटन करणारे जीवाणू – 3 किग्रॅ

            3. वरील मिश्रण मातीवर पसरवा आणि संपूर्ण शेतावर रोटाव्हेटर फिरवा म्हणजे जमीन नांगरल्यासारखी मऊ होईल.

वाफे तयार करणे
  • वाफे तयार करणे- ट्रॅक्टरच्या मदतीने सोयीच्या लांबीचे आणि उंचीचे वाफे तयार करा. नंतर बियाणे वाहून जाऊ नये म्हणून एका कोपऱ्यात छोटे बांध घाला.

अंतर आणि रोपांची संख्या

वाण
दोन ओळीतील अंतर
1.9 फूट
दोन रोपातील अंतर
1.9 फूट
रोपांची संख्या
200
संकरीत
दोन ओळीतील अंतर
1.9 फूट
दोन रोपातील अंतर
1.9 फूट
रोपांची संख्या
200

पेरणी

  • बियाणे वाफ्यांवर एकसारखे फोकून द्या.
  • 8-15 दिवसात बियाणे अन्कुरेल.

अन्नद्रव्य व्यवस्थापन

  • एकूण गरज: 24:12:12 एन : पी :के किग्रॅ प्रती एकर
  • पेरणीच्या वेळी द्या- 

                युरीया- 26 किग्रॅ

                सिंगल सुपर फॉस्फेट – 74 किग्रॅ

                म्युरेट ऑफ पोटॅश- 20 किग्रॅ

  • पेरणीनंतर 30 दिवस-

               युरीया- 26 किग्रॅ 

सिंचन

  • पाट पाणी- पहिले सिंचन पेरणीनंतर लगेच द्यावे.
  • दुसरे सिंचन पेरणीनंतरच्या तिसऱ्या दिवशी द्यावे.
  • त्या पुढचे मातीच्या प्रकारानुसार 5-6 दिवसांच्या अंतराने द्यावे.

आंतरमशागत प्रक्रिया

  • विरळणी – पेरणीनंतर 20-25 दिवसांनी रोपांची विरळणी केली जाते आणि काढून टाकलेली रोपे पालेभाजी म्हणून वापरली जातात.
  • खास पद्धती – सुमारे 4 इंच उंचीवर एक छाटणी केल्यास फांद्यांना चालना मिळेल.

तण व्यवस्थापन

पेरणीनंतर 3 दिवस
पद्धत
फवारणी
तणनाशकाचे नाव
ऑक्झीफ्लुरोफेन + क्विझालोफॉप इथाईल (500 मिली + 250 मिली/एकर)

संजीवके

  • अधिक चांगल्या वाढीसाठी आणि उंची वाढण्यासाठी अंकुरणानंतर लगेच ट्रायकोन्टानॉल @ 0.5 मिली/1 लिटर पाण्यात + जिब्रालिक आम्ल @ 0.5 ग्रॅम /1 लिटर पाण्यात घालून फवारा.

किड आणि रोग व्यवस्थापन

मर, मूळकूज
लक्षणे
पिकाची वाढ चांगल्या प्रकारे होत नाही. मुळांना नुकसान पोचवतात. झाडांची पाने वाळायला सुरुवात होते.
पिक निविष्टा प्रमाण
कॉपर ऑक्सिक्लोराईड
200 ग्रॅम प्रति एकर
वापर
मुळांजवळ आळवणी करा.
बियाणांमार्फत होणारे रोग
लक्षणे
बियाण्याची कमी उगवण किंवा बियाणे उगवून येत नाही.
पिक निविष्टा प्रमाण
कार्बेन्डाझिम
120 ग्रॅम प्रति एकर
वापर
बीजप्रक्रिया
बुरशीजन्य रोग
लक्षणे
रोगग्रस्त पानांवर लहान गडद तपकिरी रंगाचे ठिपके दिसतात त्यांचा कालांतराने आकार मोठा होतो, त्यामुळे पाने मरतात.
पिक निविष्टा प्रमाण
मॅंकोझेब
100 ग्रॅम प्रति एकर
वापर
पाण्यामध्ये मिसळून फवारणी करा.
पाने खाणारी अळी
लक्षणे
अळी पानांच्या वरील भागावर पांढऱ्या रंगाची नक्षी तयार करते.
पिक निविष्टा प्रमाण
लेम्बडा- सायहॅलोथ्रीन
100 मिली प्रति एकर
वापर
पाण्यामध्ये मिसळून फवारणी करा.
पांढरी भुरी
लक्षणे
हा रोग झाल्यावर पानांवर पांढरा रंग दिसतो. हा रोग खूप लवकर पानांवर आणि देठांवर पसरतो.
पिक निविष्टा प्रमाण
सल्फर
100 ग्रॅम प्रति एकर
वापर
पाण्यामध्ये मिसळून फवारणी करा.

कापणी

कापणीचा कालावधी
कापणीचा कालावधी
पेरणीनंतर 30-40 दिवस
पहिली काढणी
पेरणीनंतर 25-30 दिवस
दुसरी काढणी
15 दिवसांच्या अंतराने

उत्पादन

उत्पादन
पानांचे उत्पादन
25-28 क्विंटल प्रति एकर
काढलेले एकूण उत्पादन
5000 जुड्या क्विंटल प्रति एकर

2 thoughts on “Fenugreek

  1. Pingback: Fenugreek – LeanAgri

  2. Pingback: Fenugreek – BharatAgri

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *